Is een leaseauto altijd een vaste arbeidsvoorwaarde?

Is een leaseauto altijd een vaste arbeidsvoorwaarde? Het antwoord op die vraag is niet eenvoudig en hangt – zoals zo vaak in het (arbeids)recht – af van de feiten en omstandigheden van het geval. Arbeidsvoorwaarden zijn een verzamelnaam voor de door werkgever en werknemer overeengekomen voorwaarden bij het sluiten van een (individuele of collectieve) arbeidsovereenkomst. De meest voorkomende arbeidsvoorwaarden zijn de hoogte van het loon, het aantal vakantiedagen en de arbeidsomvang. Het is helaas lang niet altijd eenvoudig om te bepalen of sprake van een arbeidsvoorwaarde, doordat de voorwaarde/afspraak niet altijd duidelijk op schrift is gesteld. Dit geldt vooral voor de zogenaamde extraatjes als een bonus of het gebruik van een leaseauto. Men staat er niet altijd bij stil dat dit extraatje op die manier gaandeweg als een arbeidsvoorwaarde is gaan kwalificeren, waardoor de werkgever daaraan gebonden is en dit niet zomaar eenzijdig kan wijzigen.

Extraatje of vaste arbeidsvoorwaarde?

Wanneer wordt een extraatje een arbeidsvoorwaarde? Dit was onlangs onderwerp van geschil in een zaak bij het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden. De casus was als volgt.

Werkneemster is sinds 1999 in dienst bij werkgever en vanaf 1 januari 2004 vervult zij haar huidige functie. De toen geldende cao bevatte een leaseregeling waarin was bepaald dat werkgever een leaseauto aan een werknemer kon toekennen indien werknemer structureel minimaal 15.000 zakelijke kilometers op jaarbasis reed. De kilometers voor woon-werkverkeer telden niet mee.

Is een leaseauto altijd een vaste arbeidsvoorwaarde?

Van 2004 tot 2016 had werkneemster vier verschillende leaseauto’s. In september 2016 liet werkgever werkneemster schriftelijk weten dat zij geen nieuwe leaseauto zou krijgen op het moment dat haar leasecontract in 2020 zou aflopen. Werkgever was immers van Zoetermeer naar Woerden verhuisd waardoor het gros van de vergaderingen op kantoor konden plaatsvinden en dus zou het aantal zakelijk te rijden kilometer aanzienlijk afnemen. Werkgever verwachtte dan ook dat werkneemster niet boven de grens van 15.000 zakelijke kilometers per jaar zou komen, zoals in de geldende cao als voorwaarde was opgenomen. Wel bood werkgever een financiële overgangsregeling aan.

Gerechtvaardigd vertrouwen of eenzijdig wijzigen?

Werkneemster betoogt dat het gebruik van een leaseauto een vaste arbeidsvoorwaarde is geworden, zodat werkgever niet eenzijdig mocht besluiten dat zij geen recht meer had op een leaseauto. Zij voert in dit verband aan dat zij sinds 2004 – het jaar waarin zij haar eerste leaseauto ontving –  nooit de grens van 15.000 zakelijke kilometers per jaar heeft gehaald. Werkgever wist dit en heeft hier nooit een probleem van gemaakt. De vraag die vervolgens voorligt is of werkneemster er gerechtvaardigd op mocht vertrouwen dat het gebruik van een leaseauto, los van het aantal te rijden kilometers, inmiddels tot haar arbeidsvoorwaarden is gaan behoren. Het antwoord op deze vraag is van belang om te kunnen bepalen of werkgever eenzijdig mocht besluiten om de toekenning van een leaseauto aan werkneemster in te trekken. In eerste aanleg heeft de kantonrechter werkgever in het gelijk gesteld. Is het hof het met die beslissing eens?

Oordeel hof

Het hof stelt vast dat sprake is van een onder een duidelijke voorwaarde (minimaal 15.000 zakelijke kilometers per jaar) toegekend recht op een leaseauto. Daarnaast staat vast dat werkneemster in ieder geval sinds 2015 niet meer aan deze voorwaarde voldeed.

Voor de beantwoording van de vraag of een vaste gedragslijn als een arbeidsvoorwaarde kan worden aangemerkt grijpt het hof vervolgens terug op HR FNV/Pontmeijer (ECLI:NL:HR:2018:976): “Het gaat erom hoe partijen zich in het concrete geval ten opzichte van elkaar hebben gedragen en wat zij tegen elkaar hebben gezegd, en welke betekenis zij aan die gedragingen en uitingen in redelijkheid mochten toekennen. Hierbij kunnen verschillende gezichtspunten van belang zijn, zoals: de inhoud van de gedragslijn, de aard van de arbeidsovereenkomst en de positie die de werkgever en de werknemer jegens elkaar innemen, de lengte van de periode gedurende welke de werkgever de desbetreffende gedragslijn heeft gevolgd, en de aard van de voor- en nadelen die voor de werkgever en de werknemer uit de gedragslijn voortvloeien.

Het hof past dit toetsingskader vervolgens toe op de casus en concludeert dat werkneemster er niet op mocht vertrouwen dat zij tot het einde van haar dienstverband recht had op een leaseauto. Het hof legt vervolgens uit hoe zij tot dit oordeel gekomen is.

Voorwaarde is duidelijk

Het hof is van mening dat werkneemster wist of in ieder geval had moeten begrijpen dat het gebruik van de leaseauto in strijd was met de geldende leaseregeling van minimaal 15.000 zakelijke kilometers per jaar. Zij had er dus rekening mee moeten houden dat werkgever deze voorwaarde in de toekomst wel eens minder soepel zou kunnen hanteren, bijvoorbeeld omdat er minder ‘zakelijk’ met de auto zou worden gereden dan wel dat afspraken op kantoor zouden gaan plaatsvinden in plaats van bij de klanten.

Functie werkneemster

Het hof acht verder van belang dat het hier gaat om het gebruik van een leaseauto dat verband houdt met de functie die de werknemer vervult. Hoewel het hof begrijpt dat aan het verstrekken van een leaseauto ook een privévoordeel voor de werknemer is verbonden, is het niet zo dat de leaseauto uitsluitend vanwege dat privévoordeel aan de werknemer is gegeven. Gelet op het doel van het verstrekken van een leaseauto komt aan de werkgever dan ook een ruimere beleidsvrijheid toe.

Passende compensatie privévoordeel

Het hof merkt vervolgens op dat die beleidsvrijheid onverlet laat dat er redenen kunnen zijn dat de werkgever voor het verlies van het privévoordeel een bepaalde compensatie moet aanbieden, hetgeen in dit geval ook door de werkgever gedaan. Hierdoor is het nadeel dat werkneemster ondervindt door het wegvallen van de leaseauto voldoende gecompenseerd.

Is een leaseauto altijd een vaste arbeidsvoorwaarde?

Het feit dat werkneemster gedurende een lange periode de beschikking heeft gehad over een leaseauto terwijl zij niet aan de vereiste kilometervoorwaarde voldeed, is volgens het hof geen reden om tot een ander oordeel te komen. Het hof bekrachtigt dan ook het vonnis van de rechtbank en werkneemster wordt in het ongelijk gesteld.

Arbeidsrechtjurist Eindhoven

Een vaste gedragslijn kan een arbeidsvoorwaarde worden. Het is niet eenvoudig voor een werkgever om een arbeidsvoorwaarde eenzijdig te wijzigen. Meer weten over dit onderwerp? Neem dan contact op.